ΚΡΙΤΙΚΗ - ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 7

Ένα γοητευτικό παραμύθι και μιά συζήτηση με την Λεία Βιτάλη

Μπερδεύτηκα στην αρχή με το μυθιστόρημα της Λείας Βιτάλη «ΙΕΡΗ ΠΑΓΙΔΑ» (Εκδ.Πατάκη) (78) . Περίμενα να διαβάσω ένα ιστορικό μυθιστόρημα γιά τις ημέρες της Άλωσης της Πόλης και βρέθηκα μπροστά σε μιά τρυφερή και ζεστή αφήγηση.Μέχρι να το συνηθίσω,ήμουν ήδη βαθειά χωμένος στην υπέροχη ιστορία που αφηγείται η συγγραφέας.

Να εξηγηθώ...Η ιδιομορφία μου ως αναγνώστη οταν διαβάζω ιστορικά μυθιστορήματα είναι να αποστασιοποιούμαι από αυτά που ήδη γνωρίζω (τα ιστορικά γεγονότα εννοώ),από την καταγωγή μου ή από τα πιστεύω μου.Διαβάζω λοιπόν όσο πιό αγνά και «παιδικά» μπορώ-βάζω δε τον εαυτό μου στη θέση ενός Ισλανδού αναγνώστη που πιάνει στα χέρια του ένα βιβλίο σαν την Ιερή παγίδα.

Μετά από αυτή την «ομολογία»,είναι εύκολο να καταλάβει κανείς ότι ουδόλως με απασχόλησε η «ιστορική ακρίβεια».Το θέτω εξ’αρχής διότι απ’ότι κατάλαβα από τις κριτικές που εισπράττει το βιβλίο,οι περισσότεροι «κολλάνε» στα δραματικά γεγονότα τα οποία όπως και να το κάνουμε σήμαναν το τέλος μιάς εποχής και την αρχή μιάς άλλης.

Η Λ.Βιτάλη έχει καταφέρει κάτι πολύ δύσκολο,να περιγράψει εξαιρετικά την ατμόσφαιρα της εποχής.Κάνοντας σαφή την θέση της εξ’αρχής, καθώς εξιστορεί τα δραματικά γεγονότα της εποχής,ότι η Ορθόδοξη εκκλησία με την στάση της ήταν κατά κύριο λόγο υπεύθυνη της γρήγορης πτώσης (αναπόφευκτης ούτως ή άλλως) της Πόλης,κινείται γύρω από τον περιγραφικό άξονα των «περίεργων κινήσεων» του πρωθυπουργού Λ.Νοταρά και των διαφόρων ιερωμένων που στέκονταν δίπλα του,μέχρι να τον «προδώσουν» κι΄αυτόν.

Εκείνο όμως που πρώτιστα ενδιαφέρει την συγγραφέα είναι να περιγράψει την ψυχολογική κατάσταση των ηρώων της ιστορίας της.Τα δύο μικρότερα παιδιά της οικογένειας Νοταρά,ο πρωταγωνιστής Ιάκωβος και η μικρή Ιουστίνη (η οποία είναι και ο αφηγητής της υπέροχης ιστορίας τού αδερφού της),αναδεικνύονται ως εξαιρετικοί χαρακτήρες μέσα από την τρυφερή γραφή της συγγραφέως. Δύο χαρακτήρες που θα μπορούσαν να είναι ένας άνθρωπος με δύο πρόσωπα-ένας Ιανός.

Εκεί λοιπόν που διαβάζεις και συγκρίνεις το βιβλίο με τον κολοσσό του είδους ΜΑΥΡΟ ΑΓΓΕΛΟ του Μ.Βαλτάρι (αριστουργηματικό χρονικό της Άλωσης,με μεγάλα ιστορικά λάθη,αλλά με μιά υπέροχη ερωτική ιστορία και με εκπληκτική αναπαράσταση της εποχής),η Λ.Βιτάλη σε μεταφέρει σε ονειρικά πλαίσια περιγράφοντας το «κόλλημα» του Μωάμεθ με τον μικρό Νοταρά,τον ευνουχισμό του Ιάκωβου,την σεξουαλική αφύπνιση των μικρών πρωταγωνιστών του βιβλίου.

Υπάρχουν αρκετά ελαττώματα στο βιβλίο.Ο ρυθμός που πολλές φορές αποσυντονίζεται,αλλά βλέποντας όλο αυτό το υλικό και την δουλειά που υπάρχει πίσω από το μυθιστόρημα,είναι κατανοητές οι αλλαγές ταχυτήτων.Η γλώσσα που αρκετές στιγμές είναι υπερβολική γιά τα γούστα μου ,ή το τέλος του βιβλίου που μου φάνηκε κάπως απότομο και βιαστικό.Επίσης διαφωνώ με τις αναφορές στον αναγνώστη που κάποια στιγμή θα διαβάσει το χρονικό της μικρής Ιουστίνης,αλλά ίσως ήταν αναγκαίο να γίνει έτσι λόγω της υφής του μυθιστορήματος.

Η Λ.Βιτάλη απέφυγε εξαιρετικά τις παγίδες του θέματος.Μπορεί να διαφωνεί κάποιος με την οπτική της,το θέμα «ζεματάει» και μας αγγίζει όλους.Η αναγνωστική απόλαυση είναι όμως εγγυημένη γιά όποιον μπορέσει να διαβάσει «πίσω από τις γραμμές» και να αφεθεί στον υπέροχο,εκμαυλιστή Ιάκωβο (πως να αντισταθείς στην ανδρόγυνη γοητεία του),και «στα μυστικά και ψέμματα» της οικογένειας των Νοταράδων.

Η συγγραφέας δέχτηκε να απαντήσει στις (μάλλον αφελείς) ερωτήσεις μου,με μεγάλη υπομονή.Το ιδιότυπο αυτό chat σας μεταφέρω παρακάτω,ελπίζοντας να βοηθήσει στην αποκρυπτογράφηση του βιβλίου.

LF: Καλημέρα,να μιλήσουμε λίγο γιά την Ιερή Παγίδα?
Λεία: ναι ναι
LF: Λοιπόν,κάνω ξεκάθαρη τη θέση μου εξ'αρχής και σου λέω ότι μου άρεσε το βιβλίο.Κάποιες στιγμές του τις απόλαυσα σαν ένα ωραίο παραμύθι.Δεν γνωρίζω εάν αυτό σε ικανοποιεί ως δημιουργό
Λεία: Η πρόθεσή μου ήταν να γράψω κάτι μαγευτικό, σαν παραμύθι, που να μη διαβάζεται σαν ιστορία αλλά να σε κάνει να εισχωρείς σ' έναν ατμοσφαιρικό κόσμο του παρελθόντος.
LF: Να υποθέσω λοιπόν ότι κάπου συναντηθήκαμε,εσύ ως συγγραφέας και εγώ ως αναγνώστης.Το αναφέρω γιατί οι περισσότεροι μάλλον το είδαν σαν ιστορικό βιβλίο γύρω από τα γεγονότα της Άλωσης.Ήταν και αυτό μέσα στις προθέσεις σου?
Λεία: Βασίστηκα στα ιστορικά γεγονότα. Έκανα έρευνες γύρω από την άλωση 12 χρόνια, για τα πριν την άλωση και τα μετά την άλωση. Το βιβλίο θεωρώ ότι έχει πολλά επίπεδα -σόρρυ αν ακούγεται αυτό τετριμένο- δεν έχει ιστορικά λάθη, ίσως έχει διαφοροποιήσεις από την επίσημη ιστορία, όπως τη διαβάζουμε στα εγχειρίδια, αλλά σίγουρα είναι αλήθινό με την προσωπική μου εκδοχή.
LF: Θα το χαρακτήριζες (εάν έπρεπε να κατηγοριοποιηθεί κάπου)ως ένα ιστορικό μυθιστόρημα(μυθ-ιστορία)?
Λεία: Αυτό που με ιντριγκάριζε ήταν να μιλήσω για τον πόλεμο και τις συνέπειές του. Και αυτό -αν θες- είναι που το κάνει να έχει σχέση με το σήμερα. Ο πόλεμος είναι πάντα και παντού ο ίδιος. Τα θύματα τότε ήταν οι έλληνες, σήμερα άλλοι. Θα μου επιτρέψεις να πω ότι απεχθάνομαι τις κατηγοιριοποιήσεις και τις ταμπέλες. Η Ιερή Παγίδα είναι ένα μυθιστόρημα -κατα την ταπεινή γνώμη μου- πολιτικό αλλά και ψυχαγωγικό. Αυτές ήταν οι προθέσεις μου. Δεν θα έβαζα καμία άλλη ταμπέλα. Φυσικά με τα επίπεδα που λέγαμε μπορούμε να οδηγηθούμε σε υπαρξιακές ερωτήσεις κλπ αλλά δεν νομίζω να θες να κάνουμε τέτοια κουβέντα.
LF: Όχι,πιστεύω οτι είσαι σαφής-σαφέστατη γιά την ακρίβεια.
Θα ήθελα να πάμε σε μερικές λεπτομέρειες του βιβλίου..Πες μου περισσότερα γιά τον Ιάκωβο(βασικό πρωταγωνιστή του μυθιστορήματος)
Λεία: Ο Ιάκωβος είναι υπαρκτό πρόσωπο. Αλλά γι' αυτόν έχει γράψει πολύ λίγα πράγματα η επίσημη ιστορία. Μάλιστα οι απόψεις διχάζονται. Ο Ιάκωβος σαν γιος του τελευταίου πρωθυπουργού του Βυζαντίου έπαιξε ρόλο στην ιστορία. Ήταν το πρόσωπο που δέχτηκε την άλωση πάνω στο κορμί και την ψυχή του. Άλλοι χρονικογράφοι λένε ότι ο Μωάμεθ ο κατακτητής τον σκότωσε μαζί με τους δικούς του και άλλοι ότι τον... ερωτεύθηκε και τον απήγαγε στο χαρέμι του. Αυτό ακολούθησα. Με μάγεψε η ιδέα. Ήταν μόλις 14 ετών και πανέμορφος. Γράφω μια ερωτική ιστορία μεταξύ τους. Μόνο που είναι βίαιη, σκληρή, έχει πολύ αίμα και καταλήγει να συμπαρασύρει έναν ολόκληρο λαό. Όμως δεν τελειώνει παρά όταν ο Ιάκωβος πάρει την εκδίκησή του.
LF: Στην αρχή βρήκα πολύ "τραβηγμένη" αυτή την εκδοχή του "έρωτα",της "επιθυμίας" του Μωάμεθ.Όταν παρασύρθηκα από την ατμόσφαιρα του βιβλίου,μου φαινόταν πολύ "φυσική".Πήρες αφορμή από κάπου να χτίσεις το μυθιστόρημα γύρω από αυτό το γεγονός,ή,ήθελες να γράψεις ένα μυθιστόρημα γιά την Άλωση (θέμα που καίει-μην αγγίζετε είναι έτσι?) και θεώρησες ότι μπορείς να το συνδιάσεις με μιά "ερωτική ιστορία"?
Λεία: Το αντίθετο. Τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά όταν γράφεις ένα μυθιστόρημα. Η ερωτική ιστορία του Μωάμεθ και του Ιάκωβου είναι αληθινή. Δηλαδή υπάρχει στην ιστορία με τις φράσεις ότι "ήταν τόσο όμορφος που τον πήρε στο χαρέμι του". Από εκεί και ύστερα αρχίζει η μυθοπλασία. Εκείνο που με κρατούσε alert σε όλη τη διάρκεια της συγγραφής ωστόσο δεν ήταν ούτε η ερωτική ιστορία ούτε η ίδια η άλωση αλλά ο ρόλος της εκκλησίας. Το βρώμικο παιχνίδι που παίχτηκε σε βάρος όλων αυτών των ανθρώπων και πώς χρησιμοποιήθηκε από εκείνους που είχαν τη δύναμη να παρασύρουν τον κόσμο να υποταχτεί σε μια μοίρα που οι ίδιοι είχαν καθορίσει και βρήκαν την ευκαιρία να βγουν από αυτή την καταστροφή κερδισμένοι. Γι' αυτό σου είπα για πολλά επίπεδα του βιβλίου.
LF: Μιά που έθιξες το θέμα της Εκκλησίας...Θα ερχόμουν σ'αυτό αργότερα.Είναι σχεδόν βέβαιο-παρ'ότι αποσιωπάται ότι ο ρόλος της Ορθόδοξης εκκλησίας ήταν ιδιαίτερα σκοτεινός σ'εκείνη την περίοδο.Η περιγραφή της ατμόσφαιρας των ημερών εκείνων στο βιβλίο σου και οι μυστικές συναντήσεις των μοναχών με τους φανατικούς πιστούς είναι καταπληκτική.Εσύ τι πιστεύεις προσωπικά ότι θα ήταν η "καλύτερη λύση"?Η Πόλη υπήρχε περίπτωση να σωθεί?
Λεία: Αυτό είναι μια μεγάλη ιστορία. Εκεί που είχαν φτάσει τα πράγματα με τις έριδες και την παρακμή της οικονομικής ισχύος αλλά και τη διάβρωση από την διαφθορά και την απώλεια κυριαρχίας σε πάρα πολλά σημεία της αυτοκρατορίας -μην ξεχνάμε ότι λίγο πριν την άλωση η αυτοκρατορία ήταν μόνο η Κωνσταντινούπολη και 2-3 πόλεις ακόμη- δεν ήταν δυνατόν να σωθεί. Ούτε αν έστελνε βοήθεια η Δύση. Είναι μύθος αυτό. Η Δύση τότε είχε τα δικά της προβλήματα. Δεν μπορούσε να οργανώσει τέτοιο στρατό που να κατόρθωνε να αντιμετωπίσει την ορμή των τούρκων. Χρειαζόταν πολύ χρήμα. Ο Παλαιολόγος σωστά ζητούσε βοήθεια αλλά έτσι οδήγησε το λαό του στα πρόθυρα του εμφύλιου για λόγους θρησκευτικού φανατισμού. Σχετικά με την ένωση των εκκλησιών. Το πρόβλημα είναι σύνθετο. Και ξεκινούσε από παλιά. Η Ελλάδα έπρεπε να είχε ξεχάσει την Κωνσταντινούπολη -όπως έλεγε ο Πλήθων- και να κοιτάξει να οχυρώσει την κυρίως Ελλάδα αλλά κι αυτό είναι μια άλλη ιστορία φιλαράκο. Όχι η Πόλη δεν μπορούσε υπό εκείνες τις συνθήκες να σωθεί. Απλώς η εκκλησία κατόρθωσε να το εκμεταλλευτεί προς όφελός της.
LF: Συμφωνώ απόλυτα αν και δεν έχω διαβάσει Πλήθωνα.
Πάντως πρέπει να παραδεχθείς ότι η οικογένεια Νοταρά είναι πολύ γοητευτική και ο Νοταράς πατήρ (ο πρωθυπουργός) quite a character που λένε και οι Εγγλέζοι..
Λεία: Ασχολούμαι με τον Πλήθωνα στο προηγούμενο βιβλίο μου Το Παραμύθι του Μεγάλου Φόβου και μια μορφή Ιεράς Εξέτασης που υπήρξε -αν και δεν το παραδέχονται- στην Ορθόδοξη εκκλησία!
Λεία: Ο Νοταράς είχε διφορούμενη στάση. Πολύ ιστορικοί το λένε. Είχε πει το περίφημο καλύτερα τουρκικό φέσι παρά καλύπτρα λατινική στην Πόλη. Από την άλλη τα συμφέροντά του ήταν στη Δύση. Η περιουσία του και τα κορίτσια του εκεί τα φυγάδευσε.
LF: Ναι,εννοώ ότι είναι χαρακτήρας ολοκληρωμένος γιά μυθιστόρημα.Η εκτέλεση του τον κάνει περισσότερο συμπαθή στα μάτια μας,αλλά ήταν πουσταράς μεγάλος-η αλήθεια να λέγεται...
Λεία: Η εκκλησία αυτόν τον πουσταρά τον θεωρεί τον πρώτο οσιομάρτυρα μετά την άλωση.
LF: Διαβάζοντας το βιβλίο σου,μου ήρθε στο μυαλό και κατέβασα από την βιβλιοθήκη μου,ένα από τα αγαπημένα μου βιβλία,τον ΜΑΥΡΟ ΑΓΓΕΛΟ του Μ.Βαλτάρι.Ένα μυθιστόρημα που το θεωρώ μέσα στα 10 αγαπημένα μου.Υπάρχουν κάποιες ομοιότητες με το δικό σου,αν και η τεράστια διαφορά είναι στο πρόσωπο της Α.Νοταρά,που στον Βαλτάρι είναι ερωτικότατη.
Λεία: Κοίταξε είναι πολύ ενδιαφέρον βιβλίο Ο Μαύρος Άγγελος και από τα πιο φημισμένα ιστορικά της εποχής του. Τότε τα μυθιστπορήματα αυτού του τύπου με ιστορικό περιεχόμενο είχαν αυτή τη γραφή. Τώρα τα πράγματα έχουν αλλάξει. Το ιστορικό αν θέλεις μυθιστόρημα έχει ξεφύγει από τα στενά πλίσια και ψάχνει αλλού να βρει τον εαυτό του. Προσωπικά πιστεύω ότι δεν έχει λόγο κανείς συγγραφέας να γράψει ιστορικό μυθιστόρημα αν δεν έχει να προτείνει κάποια νέα εκδοχή ή να φωτίσει -ακόμη και με τη φαντασία του- σκοτεινά σημεία της ιστορίας. Ή αν θες να ανατρέφψει καθιερωμένες απόψεις. Αυτό με ενδιαφέρει προσωπικά. Σχετικά με τον Βαλτάρι η συνάντηση της Άννας Νοταρά με τον Μαύρο Άγγελο είναι στη σφαίρα βέβαια της μυθοπλασίας του συγγραφέα διότι η Άννα είχε φυγαδευτεί στη Βενετία πολύ πριν την πολιορκία της Πόλης. Μαζί με τις αδελφές της και πολλούς άλλους ευγενείς του Βυζαντίου. Το ότι έχει κάποια ιστορικά "λάθη" δεν του αφαιρεί τη μαγεία του. Δεν βιαβάζουμε μυθιστορήματα για να μάθουμε ιστορία. Αλλά για να εισχωρήσουμε στην ατμόσφαιρα της εποχής και να προβληματιστούμε για κάποια πράγματα πιστεύω.
LF: Σίγουρα αλλάζουν οι εποχές,αλλά όπως λες και εσύ η ατμόσφαιρα παραμένει...Και οι ΠΥΛΕΣ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ σε επηρέασαν αρκετά,έτσι?Έκπληξη ήταν αυτό,διότι παρ'ότι όσοι το διάβασαν το βιβλίο αυτό,το "ρούφηξαν" κυριολεκτικά,μετά γιά λόγους περίεργους βγήκαν και τό έθαβαν δεξιά κι'αριστερά..
Λεία: Εκείνο που με εντυπωσίασε σ' αυτό το βιβλίο είναι ο τρόπος που περιγράφει τον πόλεμο και την ερήμωση της πόλης και των ανθρώπων μετά την καταστροφή. Πολύ ζωντανά και πολύ
ατμοσφαιρικά και μου έδωσε την εικόνα ότι ο πόλεμος σε όλες τις εποχές είναι ο ίδιος, με τα ίδια αποτελέσματα στην ερήμωση των ανθρώπων. Έχω χρησιμοποιήσει μάλιστα 2 σελίδες του στο δικό μου, βλέπεις και αυτός μιλάει για ένα μικρό παιδί μέσα στη φωτιά του πολέμου. Πιστεύω ότι πολλοί κριτικοί -όχι όλοι ευτυχώς- απαξιώνουν τα ιστορικά μυθιστορήματα και αυτό είναι κατάλοιπο από παλιά. Τότε που αυτά είχαν άλλο υπόβαθρο. Ήταν αντιγραφές των εγχειριδίων της ιστορίας με ολίγην ψυχογραφία των ηρώων. Αλλά τώρα ψαχνόμαστε αλλιώς και πάμε αλλού. Θα γίνει κάποια στιγμή κατανοητό. Το μέλλον δεν μπορούμε να το φρανάρουμε.
LF: Ξέρεις,στέκονται αμήχανοι οι περισσότεροι αναγνώστες διότι προσπαθουν να καταλάβουν τι ακριβώς διαβάζουν σε ένα ιστορικό μυθιστόρημα.Έτσι λοιπον και οι κριτικοί...Κάτι άλλο που ήθελα να αναφέρω είναι η μουσική που έπαιζε στο φλάουτο του ο Ιάκωβος...Αυτό είναι δικό σου εύρημα?
Λεία: Το φλάουτο υπήρχε όπως θα ξέρεις με την ονομασία αυλός από την αρχαιότητα. Έψαξα λοιπόν να βρω ένα κομμάτι εκείνης της εποχής και βρήκα τον Μασώ. Ήθελα ο Ιάκωβος να μπορεί να μαγεύει τους άλλους με κάτι που έκανε. Γενικά ήθελα να είναι ένα χαρισματικό άτομο και ακριβώς γι' αυτό η πτώση του να είναι συντριπτική. Σαν τα χαρίσματά του να προκάλεσαν τη μοίρα του. Το βιβλίο έχει κάποιες μεταφυσικές πλευρές που μου άρεσαν να τις ζω καθώς το έγραφα. Δεν ψυχαγωγούνται μόνο οι αναγνώστες όταν διαβάζουν αλλά και οι συγγραφείς όταν γράφουν. Βέβαια τις πιο πολλές φορές αυτή η ψυχαγωγία δεν είναι παρά η οδυνηρή κατάβαση στο υπογειο.
LF: Σε μαγνήτισε κι'εσένα ο Ιακωβος μου φαίνεται
Ιουστίνη και Ιάκωβος-δύο προσωπα σε ένα?
Λεία: Δεν μπορώ να γράψω αν δεν έχω ερωτευθεί τον ήρωά μου
Λεία: Κάποιοι παρεξήγησαν τον ρόλο της αφηγήτριας Ιουστίνης, ότι έχω βάλει μια γυναίκα να αφηγείται γιατί ήθελα να δώσω βάρος στη γυναικεία υπόσταση μ΄'εσα στηννιστορία. Άλλοι πάλι ότι δεν πέτυχε το παιχνίδι με το εύρημα να βρίσκεται η Ιουστίνη στο μυαλό του Ιάκωβου. Εμένα όλο αυτό με ενθουσίασε, ήταν μια κινητήρια δύναμη να αφηγηθώ με τα μάτια μιας μικρής κοπέλας τη φρ΄λικη του πολέμου.
LF: Αν και το αρχοντικό των Νοταράδων δεν ήταν "μέσα" στη φρίκη...Την βίωσαν βέβαια εκ των υστέρων..
Λεία: Και όχι μόνο τη φρίκη του πολέμου αλλά και το βασανιστήριο του αδελφού της που λατρεύει. Μια πρόκληση αν θέλεις για έναν άλλο τύπο αφήγησης.
Λεία: Σ' αυτό το σημείο υπάρχει μια ιδιαιτερότητα. Μην ξεχνάμε ότι τη φρίκη για πρώτη φορά την αφηγείται η πλευρά που την δημιούργησε, έστω και εν αγνοία της. Η Ιουστίνη είναι κόρη του πρωθυπουργού, πριγκήπισσα. Σαν να εξιστορούσε την γαλλική επανάσταση η Μαρία Αντουανέτα. Μια άλλη οπτική. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχει ευθύνη ή ότι στο τέλος δεν πλήρωσε για τις επιλογές της, που ήταν επιλογές της τάξης της κλπ. Η Ιουστίνη δεν έχει βέβαια ευθύνη σαν μικρό κορίτσι αλλά οι "έξοδοι" που επιχειρεί προς τον αναγνώστη απευθύνοντάς του τον λόγο νομίζω ότι είναι ένας αυτοσαρκασμός εν αγνοία της. Καταλαβαίνεις τι θέλω να πω.
LF: Νομίζω ότι είναι εμφανές αυτό και στο βιβλίο.Μπορεί να φανώ άσχετος τώρα,αλλά με τρώει και θα στο ρωτήσω..Η "Οργάνωση των Ελλήνων" υπήρξε ως "οργάνωση"?Μου φάνηκε λίγο "προχωρημένο" ως σχέδιο γιά την εποχή,αλλά στο ξαναλέω δεν ξέρω σχεδόν τίποτα γιά το τι συνέβη μετά την Αλωση σε αυτούς που κατέφυγαν στην Δύση.
Λεία: Η Οργάνωση στη Βενετία υπήρξε. Όπως υπήρξαν οργανώσεις και άλλων λαών σ' αυτόν τον τόπο. Αλλιώς δεν μπορούσαν να σταθούν και να δημιουργήσουν μια κοινότητα. Ίσως αυτή η οργάνωση να έγινε λίγο αργότερα αλλά επίσης και πολύ αργότερα φάνηκαν τα αποτελέσματά της.
LF: Μάλλον πολύ-πολύ αργότερα,ε θέλουν χρόνο αυτά τα πράγματα

Λεία: Σίγουρα διότι είχαν να παλέψουν με τον φόβο των Βενετών να τους δώσουν δικαιώματα, όπως παντού και πάντα άλλωστε στους μετανάστες. Ακόμη και όταν έχουν λεφτά.
LF: Τελικά τι μένει σε ένα συγγραφέα μετά από τη συγγραφή ενός τέτοιου δύσκολου στην δημιουργία του βιβλίου?Οι ήρωες συνεχίζουν να ζουν μέσα σου?Οι αναγνώστες σου,τι σου λένε-γιατί οι κριτικοί όπως ανέφερα και προηγουμένως είναι λίγο αμήχανοι απέναντι στο μυθιστόρημα..
Λεία: Είχαν και καλές κριτικές, ας πούμε του Κούρτοβικ, αλλά και άλλων. Υπήρχαν βέβαια και ενστάσεις. Και παρανοήσεις. Και άλλα πολλά. Το βιβλίο είναι τέτοιας υφής που δεν μπορεί εύκολα να κατηγοριοποιηθεί. Οι κριτικοί πάντα σε κάτι καινούριο στέκουν αμήχανοι. Δεν ξέρουν σε ποιο κουτάκι να το βάλουν. Ναι ήταν δύσκολο το εγχείρημα αλλά κατά τη γνώμη μου άξιζε τον κόπο. Και -επίσης κατά τη γνώμη μου- πέτυχε. Οι αναγνώστες μου με έχουν εντυπωσιάσει διότι μου λένε ότι τους μάγεψε και τους παγίδεψε. Δεν θα κάνω το δικηγόρο του διαβόλου να μη τους πιστεύω. Έχω ανάγκη από τη στήριξή τους. Γι' αυτούς γράφω αν θέλεις. Για να επικοινωνήσω μαζί τους. Όσο για τους ήρωες υπάρχουν μέσα και μετά το έργο όπως υπήρχαν και πριν το έργο. Γιατί είναι κομμάτια του εαυτού μου.
LF: Θα ήθελα να σ'ευχαριστήσω γι'αυτή την κουβέντα μας.Ήταν μεγάλη η τιμή που μου έκανες να σπαταλήσεις τον χρόνο σου μαζί μου,και πάλι σ΄ευχαριστώ.
Λεία: Εγώ σ' ευχαριστώ. Ελπίζω να απάντησα σε κάποιες απορίες σου. Στη διάθεσή σου για οτιδήποτε.

(Δημοσιεύτηκε από τον librofilo στις 12 Ιουνίου 2007)

ΣΧΟΛΙΑ

scalidi

Πολύ ωραίο βιβλίο, όμορφη η κουβέντα σας και απολύτως ταιριαστή η μουσική σήμερα.

nuwand

"....δεν έχει λόγο κανείς συγγραφέας να γράψει ιστορικό μυθιστόρημα αν δεν έχει να προτείνει κάποια νέα εκδοχή ή να φωτίσει -ακόμη και με τη φαντασία του- σκοτεινά σημεία της ιστορίας. Ή αν θες να ανατρέφψει καθιερωμένες απόψεις..."

Συμφωνω απολυτα Λεια, respect!

Το βιβλιο στα προς άμεση αναγνωση.

Προσωπικα επισης δεν με τρελανε το βιβλιο του Βαλταρι αλλα απέδωσε πολυ ομορφα τον αλητηριο ρολο των παπαδων...

Alexandra

librofilo,

ενδιαφέρουσα κουβέντα. περίοδος ιστορική που πάντα παρακολουθώ. και πιστεύω, μετά τα όσα διάβασα ότι θα μου αρέσει η ιερή παγίδα!

(ο μαύρος άγγελος είναι από τα αγαπημένα μου βιβλία ever το οποίο έχω διαβάσει πέντε φορές (από την εφηβεία μου!). και αυτή η ερωτική ιστορία, συγκλονιστική. έχω διαβάσει πολλά βιβλία του μ. βαλτάρι ο οποίος είχε δημιουργήσει τον δικό του κόσμο ηρώων γύρω του και μέσα του.)

Librofilo

@Nuwanda>Η Λεία τα λέει υπέροχα,συμφωνώ..Μη ξεχνάμε είναι πολύ δύσκολο το μυθιστόρημα με ιστορικά στοιχεία μέσα.Ο "αλητήριος ρόλος των παπάδων" αναλύεται περισσότερο στην Ιερή Παγίδα απ'ότι στο βιβλίο του Βαλτάρι.Εμένα είναι από τα 10 περισσότερο αγαπημένα μου,το διάβασα στα 17 μου και συγκλονίστηκα.

Librofilo

@Alexandra>Συμφωνούμε γιά τον Βαλτάρι.Μεγάλος συγγραφέας με τεράστια πάντα ιστορικά λάθη αλλά παραμυθάς ολκής.Πάντως εάν θυμάσαι την Άννα Νοταρά του Μαύρου Άγγελου,στην Ιερή Παγίδα παρουσιάζεται τελείως διαφορετική και (μάλλον)όπως ήταν στην πραγματικότητα.

alef

Τα καταφέρατε λέμε, θα τρέχω τώρα και για.. Βαλτάρι! Εξαιρετική ανάγνωση και η συνέντευξη- συνομιλία σας απολαυστική, γοητευτική (δεν θα μπορούσε να είναι αλλιώς). Λεία μου, αξιολάτρευτη, μέγιστη συγγραφεύς μιλάμε ειδικά στα... σκοτεινά, κι εσείς αγαπητέ, μεγάλο ταλέντο!

Librofil

@Alexandra>Ο Αιγύπτιος κι'αυτό πολύ σημαντικό βιβλίο.Δεν το ήξερα αυτό γιά τον Βαλτάρι (στην πραγματικότητα δεν ξέρω τίποτα γι'αυτόν).Θα σου αρέσει το βιβλίο της Λ.Βιτάλη,καλή ανάγνωση

anagnostia

Καλή σας μέρα!Τις απόψεις μου για την "Παγίδα" τις έχω πει προ πολλού. Ωραίο βιβλίο και ενδιαφέρουσα η κουβέντα σας.

Χρήστος Φασούλας

To βιβλίο το απόλαυσα αμέσως μόλις κυκλοφόρησε. Την... ψιλοκουβεντούλα σας θα την τυπώσω και θα την απολαύσω το Σαβ/ριακο στην παραλία του Λόγγου!

Librofilo

@Anagnostria>Και βέβαια την έχω διαβάσει την άποψή σου αγαπητή.Πράγματι ωραίο βιβλίο

Ιουστίνη Φραγκούλη

Λιμπροφιλάκο μας και Λεία μας,
Το ονοματάκι μου είναι πρωταγωνιστικό στο βιβλίο; Αυτή την τεράστια λεπτομέρεια δεν την ήξερα. Την αγνοούσα, καθότι δεν έχω στα χέρια μου την Ιερή Παγίδα. Μετά τον Σάντ, το Λόρενς Ντάρρελ τώρα και η Λεία Βιτάλη στο μεγάλο κόλπο της Ιουστίνης;
Ερχόμενη στην Ελλάδα θα το αγοράσω, θα το διαβάσω και θα το κατατάξω στα αιώνια βιβλία της Βιβλιοθήκης μου. Υπάρχει ένα φετίχ με το ονοματάκι, αντιλαμβάνεστε.
Καλή σας μέρα απο το αστραφτερό μου Μόντρεαλ με λίγο παραλίμνιο μπουρινάκι!

Λεία Βιτάλη

Θερμές θερμές ευχαριστίες σε όλους για τα καλά σας λόγια Άλεφ, Σκαλίδι, Νουβάντα, Χρήστο, Αναγνώστρια. Και ιδιαίτερα στον Λιμπρόφιλο φυσικά που τράβηξε και το ζόρι. Και ένα desous του chat. Δεν ήξερα ότι θα δημοσιευτεί, ίσως όταν μιλούσαμε δεν το ήξερε κι ο Λιμπρόφιλο. Μας βγήκε νομίζω αυθόρμητα κι ίσως αυτό ήταν το καλό. Με παρέσυρε δε με τη γοητεία του και ομολόγησα ακόμη και τον έρωτά μου για τον Ιάκωβο (που τον είχα κρυφό;!)

Librofilo

@Λεία Βιτάλη>Ήταν μεγάλη τιμή για μένα σας διαβεβαιώ.Το "έγκλημα" όμως ήταν προμελετημένο,μάλλον δεν ήμουν σαφής όταν το πρωτοσυζητήσαμε..Δεν πιστεύω ότι υπήρξε ή θα υπάρξει αναγνώστης του βιβλίου που δεν θα γοητευθεί από τον Ιάκωβο,ο "έρως" είναι εμφανής..

Εαρινή Συμφωνία

Πράγματι εξαιρετικό βιβλίο. Δείχνει αυτό που για μένα παρουσιάζει μεγεθυσμένο το ιστορικό μυθιστόρημα: πόσο ο άνθρωπος είναι ένα άθυρμα απέναντι στον ρου της Ιστορίας. Καλογραμμένο και αστραφτερό, και κάπως αιρετικό, κάτι που μου άρεσε ιδιαίτερα. Την ίδια παρατήρηση ως προς τον μελλοντικό αναγνώστη είχα κι εγώ, αγαπητέ Λιμπρόφιλο και την κατέθεσα στο κείμενό μου.
Εξαιρετική και η συζήτηση. πολύ, μα πολύ πιο ενδιαφέρουσα από διάφορες άλλες συνεντεύξεις (όχι της Λείας) σε εφημερίδες και περιοδικά.
Καλημέρα!

Librofilo

@Εαρινή Συμφωνία>Νομίζω το blog σας ήταν το πρώτο που ασχολήθηκε με το βιβλίο και είχα διαβάσει βεβαίως τις απόψεις σας.Η κουβεντούλα μας ήταν πολύ ζωντανή και πιστεύω κι'εγώ ότι βγήκε ενδιαφέρουσα,η Λεία είναι άνθρωπος που έχει να πει πράγματα.

ioeu

Μου άρεσε πολύ ο τίτλος του ποστ, αγαπητέ Libro, γιατί η Ιερή Παγίδα βρίσκεται στις παρυφές της αμείλικτης ροής της Ιστορίας, από τη μια, και της γοητείας του παραμυθιού από την άλλη. Έτσι μπορεί να καταγράφει τα "καθ' έκαστον", τα συγκεκριμένα, παραδεδομένα και αδιαπραγμάτευτα στοιχεία της Ιστορίας αλλά την ίδια στιγμή να πλάθει με μαγεία τα "καθόλου", τα καθολικά στοιχεία της ανθρώπινης συμπεριφοράς, έξω από τόπο και χρόνο (κατά το αριστοτελικό)...

Εαρινή Συμφωνία

Δεν ήμουν η πρώτη, αγαπητέ Librofilo, μάλλον δεν είμαι τόσο επιμελής... Ανάμεσα στους προηγηθέντες, ο αγαπητός reader's diggest, που μας χαιρετά και με στενοχωρεί(βρήκα την ευκαιρία και κάνω τα παράπονά μου, κατά το κοινώς λεγόμενο τα λέω της νύφης να τ' ακούει η πεθερά).
Η Λεία «τα λέει» κατά το δημοσιογραφικώς λεγόμενον, αλλά κι εσείς τη ρωτήσατε πολύ- πολύ ενδιαφέροντα πράγματα. It takes two to tango!

Librofilo

@Ioeu>Πολύ ωραίο το σχόλιο σας αγαπητέ.Θα ήταν άδικο να πω κάτι επ'αυτού-σας ευχαριστώ.

aura voluptas

Κύριε Librofilo πολύ ωραία η ΣΥΖΗΤΗΣΗ με την κα Βιτάλη . Τι πάθη και τότε στο Βυζάντιο ... Θα το διαβάσω παρότι τα ιστορικά ή ιστορικοφανή δεν είναι η πρώτη μου επιλογή . Γούστα είναι αυτά, μην παρεξηγηθούμε . :-)

Λεία Βιτάλη

Σερφάροντας σε διάφορα μπλογκς -κάτι που μου αρέσει ιδιαίτερα- διαπιστώνω ότι υπάρχει ενόχληση για τις διαδικτυακές συνεντεύξεις. Νομίζω ότι κάθε τι καινούριο ενοχλεί μέχρι να καθιερωθεί. Και καθιερώνεται μόνο με την επιμονή. Προσωπικά μου αρέσει να μιλάω με ανθρώπους που εκτιμώ και εκτιμώ τους ανθρώπους που έχουν ευγένεια, τακτ και ήθος. Γι' αυτό είμαι εδώ.
@εαρινή συμφωνία
Σ΄ευχαριστώ καλή μου, μπορεί να μην ήσουν η πρώτη στο διαδίκτυο που μίλησες για την "ιερή Παγίδα -ήταν αν δεν απατώμαι ο ρήντερ- αλλά το κείμενό σου ήταν από τα καλύτερα.
@aura voluptas
Κι εγώ δεν τα πάω καλά με τα ιστορικά μυθιστορήματα... παλαιού τύπου. Μαζί σας. Γι' αυτό και δεν το ονομάζω "ιστορικό" στο εξώφυλλο. Αν ο λιμπρόφιλο κατόρθωσε να σας πείσει να το διαβάσετε, τότε όλη η ευθύνη για την απόλαυση ή μη είναι δική μου.
@νουβάντα
Είναι που κάνουμε τηνη κ... μας -όπως λέτε- γι' αυτό έχει αποτέλεσμα, πιστεύω.
@Αλεξάνδρα και Ιουστίνη
Σας χαιρετώ και καλή ανάγνωση αν...
@άλεφ
Όπως πάντα συμφωνώ μαζί σου. Η αδιαφορία και η κακότητα ενοχλούν πολύ από τα αγαπημένα πρόσωπα. Αλλά δεν πετυχαίνουμε πάντα να μας αγαπούν αυτοί που αγαπάμε. Πώς διάολο πάντα συμβαίνει το αντίθετο;
Λιμπρόφιλε, συγνώμη αλλά μακρυγόρησα.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 6

«ΔΙΑΜΟΡΦΩΝΟΥΝ ΤΙΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΙΣ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ»

11 χρόνια έψαχνε για την «ΙΕΡΗ ΠΑΓΙΔΑ « της η Λεία Βιτάληγιατί ήθελε να ξεπληρώσει ένα χρέος. Να μιλήσει για τα κοινά. Λέει πως γράφει για να ξορκίσει την απόρριψη και ότι τη σαγηνεύουν οι σκοτεινοί ήρωες.

Ως χρέος την ένοιωθε την «Ιερή παγίδα» της. Για να μιλήσει «για όλα αυτά που ταλανίζουν τον άνθρωπο σε όλη τη διάρκεια τις ιστορίας». Η ιστορία, εξάλλου, επαναλαμβάνεται. Και «ο δεκατετράχρονος πανέμορφος βυζαντινός πρίγκιπας», ήταν για κείνη τόσο γοητευτικός, όπως και όλα τα σκοτεινά σημεία της άλωσης, την προκαλούσαν να τα ψηλαφίσει εκ νέου. Έντεκα χρόνια για τα βυζαντινά της έψαχνε. Έχει προηγηθεί για την Λεία Βιτάλη και «Το παραμύθι του Μεγάλου Φόβου».
Αλλά η «Ιερή παγίδα» της συζητήθηκε πολύ. Και όχι αδίκως. «Η άλωση της Κωνσταντινούπολης- όπως αναγνωρίζει- τα εμπεριέχει όλα».
Όπως και η συζήτηση που ακολουθεί.

- Κυρία Βιτάλη στην <ιερή> για σας η ιστορία ήταν το πρόσχημα για να πείτε πράγματα τα οποία συμβαίνουν πάντα, ή και το χρέος, δεδομένου της καταγωγής σας εκ Κωνσταντινούπολης;

- Υπάρχει κάποια στιγμή στη ζωή του συγγραφέα που νιώθει ότι θέλει να φύγει από τα στενά όρια του εαυτού του. Να εκπληρώσει, ας υποθέσουμε, ένα χρέος προς τους άλλους. Να μιλήσει, αν θέλετε, για τα κοινά. Γι’ αυτά που ταλανίζουν τον άνθρωπο σ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας του. Ο πόλεμος, η ήττα, ο φόβος, η εκμετάλλευση των αδύναμων από τους ισχυρούς, η αλαζονεία της εξουσίας -είτε πολιτικής είτε εκκλησιαστικής- είναι θέματα που καίνε δίπλα μας. Ήθελα να μιλήσω γι’ αυτά. Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης τα εμπεριέχει όλα. Και κάτι παραπάνω. Την αλλαγή του ρου της ιστορίας στα Βαλκάνια. Μας αφορά και σαν ανθρώπους αλλά και σαν κατοίκους της περιοχής. Όπως καταλάβατε τη χρησιμοποίησα ασύστολα για να μιλήσω για όλα αυτά που καίνε. Και όχι μόνον γι’ αυτά. Επειδή κατάγομαι από την Κωνσταντινούπολη είχα ακόμη έναν λόγο. Τον ξεριζωμό! Που σφραγίζει εφόρου ζωής αυτούς που τον ένιωσαν στο κορμί και την ψυχή τους και –να σας πω και κάτι που ανακάλυψα- κληροδοτείται. Ο ξεριζωμός κληροδοτείται. Είναι απίστευτο. Αλλά συμβαίνει.

- Δηλαδή ποια στοιχεία είναι εκείνα τα οποία συμβαίνουν και ισχύουν πάντα και τι είναι εκείνο που μόνον τότε θα μπορούσε να έχει συμβεί;

- Κοιτάξτε η ιστορία επαναλαμβάνεται. Αυτό έχει αποδειχτεί και αποδεικνύεται συνέχεια. Και μου είναι πολύ δύσκολο να πιστέψω ότι αυτή η επανάληψη θα σταματήσει ποτέ. Σε κάποιο σημείο της «Ιερής Παγίδας» ένας επίσκοπος πουλάει «θαυματουργή» σκόνη της Παναγίας που θεραπεύει τις ασθένειες για να μαζέψει χρήματα να εξαγοράσει τον Πατριαρχικό θρόνο της Κωνσταντινούπολης. Αυτή ήταν η πρακτική του σουλτάνου μετά την άλωση. Φαντάζει ακραίο. Και ίσως είναι. Πόση διαφορά ωστόσο έχει από τις σημερινές πρακτικές; Και λέγοντας αυτό εννοώ μεταφορικά τις πρακτικές εκμετάλλευσης των φόβων και της αγωνίας του καθημερινού ανθρώπου μπροστά στον θάνατο. Αυτό ίσως που μόνο τότε μπορούσε να συμβεί ήταν η επαφή σώμα με σώμα στον καιρό του πολέμου. Όλα ήταν τότε πιο σωματικά θα έλεγα σε αντίθεση με το σήμερα που είναι εικονικά και περισσότερο μέσα στο μυαλό μας.

- Πώς γεννήθηκε μέσα σας κι έξω σας <ο>oυκά Νοταρά> και γιατί επιλέξατε ως αφηγήτρια ένα κορίτσι έκπληκτο και δη στη Βενετία;

- Μα ο Ιάκωβος Νοταράς είναι πραγματικός! Δεν είναι μυθοπλασμένος. Υπήρξε, αν και οι ιστορικοί της άλωσης έχουν εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις για την τύχη του. Διάλεξα την εκδοχή που τον θέλει να επιβιώνει της άλωσης και να οδηγείται στο χαρέμι του σουλτάνου και ό.τι σημαίνει αυτό για ένα νεαρό πανέμορφο αγόρι. Η άλωση περνάει στην κυριολεξία από το κορμί και την ψυχή του. Όλα όμως αυτά που δεν κατόρθωσαν να τον σκοτώσουν τον έκαναν πιο δυνατό, έτσι ώστε κάποια στιγμή να πάρει την τύχη τη δική του και των άλλων φυγάδων στα χέρια του. Όσο για τη μικρή αφηγήτρια είναι το πρόσωπο που αγάπησα πιο πολύ μετά τον Ιάκωβο. Το άλτερ έγκο του, αν θέλετε. Η μικρή του αδελφή που παρακολουθεί με δέος τη ζωή του και την καταγράφει όντας πια φυγαδευμένη μαζί με τις αδελφές της και τα πλούτη τους στη φιλόξενη τότε Βενετία. Επικοινωνεί με τον αδελφό της νοερά, μαγικά θα έλεγα, κι αυτό προσδίδει, αν θέλετε, μια υπερβατική διάσταση στη σχέση τους. Ενθουσιάστηκα ιδιαίτερα όταν βρήκα αυτόν τον τρόπο να αφηγηθώ την ιστορία του Ιάκωβου. Ήταν για μένα σαν να άγγιξε μια νεράιδα τη σχέση μου με το ίδιο το κείμενο.

- Λέξη κλειδί <νομίζοντας>, πόσα τέτοια…νομίσματα λάθος στη ζωή μας;

- Άπειρα κυρία Γκίκα. Ατελείωτα. Νομίζω πολλές πράξεις μας στέφονται από παταγώδεις αποτυχίες λόγω απάτης. Μας έχουν εξαπατήσει ή εξαπατούμε οι ίδιοι τον εαυτό μας. Και ίσως δεν το καταλαβαίνουμε σ’ όλη μας τη ζωή. Έχει και τα καλά του αυτό βέβαια. Μας κρατά μάχιμους. Καταλαβαίνετε τι εννοώ. Ο Ιάκωβος εξαπατήθηκε και η οργή που αναπτύχθηκε μέσα του όταν το ανακάλυψε έκανε τη μεγάλη ανατροπή στη ζωή του.

- Και πόσα λάθη στην επίσημη πια ιστορία. Την ιστορία, κυρία Βιτάλη, την γράφουν σίγουρα οι νικητές. Κατά πώς τους βολεύει;

- Θεωρώ την τηλεόραση και την ιστορία από τα πλέον δυνατά μέσα διαμόρφωσης συνειδήσεων, προτύπων και απόψεων στην εποχή μας. Ο τρόπος που χειριζόμαστε το μέσον και η διδασκαλία της ιστορίας με τις ανακρίβειες και τους εθνικισμούς και την υπερτόνωση ηρωικών πράξεων αμφιβόλου αντικειμενικότητας δημιουργούν ψευδαισθήσεις με οδυνηρά πολλές φορές επακόλουθα και σε προσωπικό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο λαών.

- Τι ήταν εκείνο που παγίδευσε εσάς στην <ιερή> σας;

- Η δυνατότητα να εφεύρω τα κενά εκείνης της γοητευτικής περιόδου που ασφυκτιούσε μέσα στο απαγορευμένο των θρησκειών ενώ κολυμπούσε βαθιά στα νερά της διαφθοράς. Με είχε παγιδέψει η επιθυμία να το ζήσω. Και το έζησα!

- Και τι είναι εκείνο που μπορεί να σας… παγιδεύει σε κάθε σας μυθιστόρημα. Δηλαδή, τι πρέπει να έχει ένας ήρωας ή μια ηρωίδα για να γίνει ηρωίδα σας ή ήρωάς σας;

- Πάθος! Πάθος! Και πάλι πάθος. Και ό.τι μπορεί να σημαίνει αυτό. Απεχθάνομαι τα στάσιμα ύδατα. Τους ανοργασμικούς ήρωες. Λατρεύω τους χαρακτήρες που βουτάνε μέσα σ’ όλα ακόμη κι όταν φοβούνται. Ή όταν αποτυγχάνουν. Ιδιαίτερα τότε.

- Εχω την εντύπωση ότι σας αφορούν οι σκοτεινοί ήρωες και οι σκοτεινές ιστορικές περίοδοι, κυρία Βιτάλη, ή κάνω λάθος; Παρεξηγημένη γενιά του Πολυτεχνείου στην <τρομοκρατία>, Βυζάντιο και Σκοτεινός Μεσαίωνας στο <παραμύθι>, στην <κοιλιά> η Μαρία που βλέπει την κοιλιά της παραδόξως να μεγαλώνει, στις <σκοτεινές> χρειάζεται να πούμε;

- Κι εγώ την ίδια εντύπωση έχω κυρία Γκίκα. Το σκοτάδι λειτουργεί για μένα σαγηνευτικά. Εκεί ανακαλύπτω τις βαθύτερες αλήθειες. Τα κίνητρα που δεν έχουν ομολογηθεί. Τις επιθυμίες που δεν τόλμησαν ποτέ να εκφραστούν. Είναι παράξενα αντιφατικό αυτό που συμβαίνει δεδομένου ότι είμαι άνθρωπος που λατρεύει το καλοκαίρι και τον ήλιο. Λέτε να έχω μέσα μου έναν δεύτερο σκοτεινό εαυτό; Ή όλοι έχουμε;

- Επικουρούμενης και της ψυχολογίας οι ήρωές σας, χαίρε αμέτρητον βάθος. Εν αρχή ην… οι ήρωες, η ιστορία, η γλώσσα… Ποιο θεωρείται ως το πρωτεύον στη δική σας μυθιστορία;

- Ο μοχλός της ιστορίας είναι ο ήρωας για μένα. Αυτός διαμορφώνει τις καταστάσεις, την ιστορία, την πλοκή, την ανατροπή, την έκβαση του τέλους, έστω άθελά του. Αυτός αγαπά, μισεί, φοβάται, επιθυμεί, εκδικείται, κάνει έρωτα με ό,τι τον διεγείρει, πεθαίνει. Είμαι ανθρωποκεντρική στον τρόπο που φτιάχνω τις ιστορίες μου. Ψάχνοντας τους ανθρώπους ανακαλύπτεις πόσο υπέροχα μοναδικοί είναι. Ο καθένας και μια συναρπαστική ιστορία.

- Και κατά πόσο το θέατρο ενυπάρχει και στα πεζά;

- Θα νόμιζε κανείς ότι συμβαίνει αυτό ακριβώς που λέτε. Ε, λοιπόν δεν συμβαίνει. Στα πεζά αποφεύγω τους διαλόγους. Μου φαίνονται τόσο κοινότυπα ψεύτικοι. Σε σχέση με την ψυχική αλήθεια των ηρώων που δεν εκφράζεται με λόγια. Αλλά και στο θέατρο το διάλογο τον χρησιμοποιώ για να κρύψω αυτά που στην πραγματικότητα θα ήθελαν να πουν οι ήρωες. Προσπαθώ να είμαι όσο πιο κοντά γίνεται στην αλήθεια και στη μια περίπτωση και στην άλλη.

- Τι είναι εκείνο που κερδίζετε ή προσεγγίζετε καλύτερα με το θέατρο και τι με την πεζογραφία; Γράφοντας τι, τελικά περνάτε καλά;

- Εσείς με τι περνάτε καλά; Βλέποντας θέατρο ή διαβάζοντας ένα βιβλίο; Εγώ το αντίθετο. Περνάω καλά με ό,τι με βασανίζει περισσότερο. Έτσι κι αλλιώς το γράψιμο είναι αυτό που λέμε ψυχοφθόρα διαδικασία. Αλλά στο τέλος νιώθεις ανακούφιση. Επέρχεται ένα είδος κάθαρσης μετά από όλα όσα έχεις …ζήσει(!) γράφοντας.

- Με το… μπλογκ, ποια τα οφέλη; Τι είναι αυτό που σας έκανε να ανοίξετε μπλογκ;

- Δεν θα το πιστέψετε. Ζω σε ένα παλιό πέτρινο σπίτι με χιλιάδες σκάλες και άλλα τόσα δωμάτια κοντά στη θάλασσα, με τον αέρα να φυσσά σαν τρελός τις περισσότερες μέρες του χρόνου και γύρω μου τις περισσότερες ώρες της μέρας σιωπή. Θέλετε κι άλλο λόγο; Συν ότι είμαι βυθισμένη έτσι κι αλλιώς στην αχόρταγη οθόνη ενός υπολογιστή. Ε, τι να σου κάνει ο άνθρωπος. Νιώθει και μοναξιά. Η μπλογκόσφαιρα έχει φίλους. Και ανταλλάσσεις αληθινές απόψεις.

- Και τι τόλμη, αλήθεια, να γράφετε σ’ αυτό και ολόκληρο μυθιστόρημα. Οι… επισκέπτες σας μπορεί να σας κάνουν και να αλλάξετε – ενίοτε- γνώμη;

- Έχω ξεκινήσει να γράφω στον «αέρα» ένα μυθιστόρημα. Αργά με αρκετές διακοπές για άλλα πράγματα, αλλά συνεχίζω. Οι φίλοι σχολιάζουν και άλλοτε με παρακινούν να συνεχίσω έτσι, άλλοτε προτάσσουν μια διαφορετική άποψη. Είναι ανοιχτό σε παρεμβάσεις. Αυτό που λέμε work in progress. Μπορεί και να πετύχει. Μ’ αρέσουν τα καινούρια πράγματα.

- Εχετε αναλογιστεί, αλήθεια, γιατί γράφετε, κυρία Βιτάλη; Δεδομένου του… αφύσικου της γραφής. Ας πούμε μια μέρα έχει λιακάδα, ο κόσμος έξω χαίρεται, και μια γυναίκα, επί τω προκειμένω, εσείς, ξημεροβραδιάζεστε στον υπολογιστή σας.

- Ε, αυτό είναι το πρόβλημα. Λέτε να τα παρατήσω; Αυτό θα κάνω. Κάποια μέρα. Θα ξυπνάω το πρωί και θα πηγαίνω για ψάρεμα… Θα γράφω μετά.

- Ή και στις έρευνές σας. Στην <ιερή> πολύ μοχθήσατε…

- Λοιπόν, ξέρετε τι είναι το καλύτερο στο γράψιμο; Το πριν. Όταν ψάχνεις και ανακαλύπτεις. Για την «Ιερή Παγίδα» και το προηγούμενο βυζαντινό μου μυθιστόρημα το ψάξιμο κράτησε 11 χρόνια. Το γράψιμο πέντε. Έμβλημά μου …η βραδύτητα. Λατρεύω τον Κούντερα φαίνεται.

- Τι ξορκίζετε, γράφοντας, δηλαδή; Φόβο, απώλεια, χρόνο… μοναξιά…

-Ξέρετε απ’ αυτά. Κι εσείς γράφετε. Θα πρόσθετα μόνο ένα ακόμη θέμα. Την απόρριψη! Είναι πολύ καυτό… «υλικό» για έναν συγγραφέα. Εννοώ την απόρριψη σαν άτομο βέβαια. Θυμηθείτε τον Κάφκα.

- Πρωτογράψατε; Πώς έφτασε, αλήθεια, ως εσάς η πρώτη ιστορία;

- Ήμουν πολύ μικρή. Δεν την έγραψα όμως. Δεν ήξερα να γράφω ακόμη. Την έλεγα. Ήταν κάποιοι πάνω σε μεγάλα καφετιά άλογα και καθώς κάλπαζαν πάνω στο χώμα οι οπλές τους πλήγωναν τη γη και αναπηδούσε το αίμα της! Αλλά δεν μπορώ να πω πώς έφτασε μέχρις εμένα αυτό. Την ενσωμάτωσα τώρα στην «Ιερή Παγίδα» μετά από τόσα πολλά χρόνια.

- Από πλεόνασμα ή από έλλειμμα γράφουμε;

- Νομίζω είναι η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος. Από το έλλειμα που δημιουργεί το πλεόνασμα καθώς πλημμυρίζει.

- Και είναι αλήθεια εκείνο που λένε ότι ένα βιβλίο σε βάθος χρόνου προσπαθούμε; Δεδομένου του ότι ο καθένας μας έναν γρίφο ζωής συνήθως πασχίζει να λύσει, υπάρχει έμμονη ιδέα γραφής και ποια η δική σας;

-Υπάρχουν απίστευτες εμμονές στο μυαλό ενός συγγραφέα. Όπως και στο μυαλό κάθε ανθρώπου, μεταξύ μας τώρα. Από μια εμμονή πάντα ξεκινάμε. Είναι πάντα η ίδια. Αλλά παρουσιάζεται με διαφορετικά πρόσωπα. Κι εγώ έχω την τάση να την σωματοποιώ. Αλλά δεν λέγεται. Μόνο γράφεται.

- Παιχνίδια εξουσίας, κυρία Βιτάλη υπάρχουν παντού; Και στον έρωτα; Ειδικά στον έρωτα;

- Να μια εμμονή μου. Ο έρωτας. Με πολλές μορφές. Παθιασμένος. Απατημένος. Ματωμένος. Αλωμένος. Λυτρωτικός. Θεϊκός. Και πάντα εξουσιαστής. Και φυσικά εκμεταλλευτής.

- Η σχέση μητέρας – κόρης που κατά καιρούς σας απασχολεί, ενέχει εξουσία;

-Κάτι βαθύτερο. Εκδίκηση! Αλλά όχι της μητέρας προς την κόρη. Αλλά της μητέρας προς τη δική της μητέρα που την προβάλει στην κόρη. Ακούγεται μπερδεμένο; Το ανακάλυψα όμως γράφοντας το τελευταίο μου θεατρικό έργο, το «Addio del passato».

- Και όσον αφορά την γραφή, ανάμεσα στον συγγραφέα και στο μυθιστόρημα; Ο εξουσιαστής είναι πάντοτε ο συγγραφέας; Υπάρχουν φορές που οι ήρωες, τελικά, επαναστατούν; Εσείς έχετε αντιμετωπίσει ποτέ τέτοιους εξεγερμένους ήρωες;

-Κατ’ εξοχήν εξεγερμένους. Και γι’ αυτό τους λατρεύω και αφήνομαι στην εξουσία τους που κατά βάθος είναι η δική μου εξουσία και τάχα μου τους την παραχωρώ.

Από την ΕΛΕΝΗ ΓΚΙΚΑ

(Δημοσιεύτηκε στο ΕΘΝΟΣ της Κυριακής 19.8.2007)

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 5.

«Ιερή Παγίδα» το νέο μυθιστόρημα της Λείας Βιτάλη

Η σκοτεινή πλευρά της ιστορίας

Η συγγραφέας «βουτάει» στα χρόνια του Βυζαντίου για να φέρει στο φως ένα απόκρυφο χρονικό πριν από την άλωση.

Να είσαι γιος πρωθυπουργού και επίδοξος διάδοχός του με βλέψεις για ακόμα υψηλότερα αξιώματα –πώς να αποφύγεις την παγίδα της εξουσίας με τέτοιες προϋποθέσεις; «Από την εξουσία πιθανώς με κάποιον τρόπο μπορούμε να ξεφύγουμε. Από τον έρωτα, νομίζω, ποτέ» ξεκαθαρίζει η Λεία Βιτάλη, που έκανε πιο σύνθετο το πεδίο για τον ήρωα του νέου μυθιστορήματός της «Ιερή Παγίδα». Γιατί ο Ιάκωβος Νοταράς, τέταρτο παιδί του Μεγάλου Δουκός του Λουκά Νοταρά, μεσάζοντος του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, τη χρονιά που η Κωνσταντινούπολη αλώθηκε από τους Τούρκους, είναι μόλις δεκατεσσάρων ετών, πανέμορφος,ερωτευμένος με τη γυναίκα του αδελφού του και αντικείμενο του πόθου του ίδιου του Μωάμεθ του Πορθητή.

«Ο έρωτας και η εξουσία δρουν καταλυτικά πάνω στον ήρωά μου, που βρίσκεται στην πιο κρίσιμη περίοδο της ζωής του¨την εφηβεία», λέει στον «Α» η συγγραφέας. «Ο έρωτας θολώνει το νου σε μεγαλύτερο βαθμό από την εξουσία. Αν εξαιρέσουμε τους πολέμους, τα εγκλήματα για τον έρωτα είναι περισσότερα από τα εγκλήματα για την εξουσία».

Επανέρχεστε στη Βυζαντινή περίοδο με το βιβλίο αυτό. Θεωρείτε ότι η ιστορική αυτή περίοδος διαθέτει χαρακτηριστικά που ευνοούν τη μυθοπλαστική φαντασία;

«Το Βυζάντιο είναι μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ιστορίας. Έχει πολλά κοινά χαρακτηριστικά με τη δική μας εποχή και ας μας χωρίζουν πάνω από πεντακόσια χρόνια από το τέλος της Αυτοκρατορίας. Μιλώντας για το Βυζάντιο είχα τη δυνατότητα να μιλήσω για το τώρα. Ο πόλεμος, η εξουσία, η ταπείνωση των αδυνάτων, η ανεξέλεγκτη φιλοδοξία για παγκόσμια κυριαρχία είναι πάντα οι ίδιες. Άλλωστε τα περισσότερα πρόσωπα στην «Ιερή Παγίδα» είναι αληθινά. Τόσο αληθινά σαν να προέρχονται από τη φαντασία! Ο ίδιος ο πρωταγωνιστής μου, ο Ιάκωβος Νοταράς (κατ’ άλλους Ισαάκιος) είναι υπαρκτό πρόσωπο, απλώς δεν έχει μιλήσει γι’ αυτόν εκτεταμένα η επίσημη ιστορία. Ήταν ένα αμφιλεγόμενο πρόσωπο και στην εποχή του θεωρήθηκε σαν μαύρο πρόβατο. Έχει απίστευτο ενδιαφέρον να αναστήσεις ένα τέτοιο ιστορικό πρόσωπο.»

Πόσο πιστά ακολουθείτε τις πηγές και πόσο έντονα αισθάνεστε τον πειρασμό να παρεκκλίνετε;

«Η δουλειά του συγγραφέα είναι ακριβώς αυτό που λέτε. Να παρεκκλίνει παραμένοντας ωστόσο πιστός στις πηγές. Αυτό προϋποθέτει μακροχρόνια έρευνα στις πηγές για να ανακαλύψεις σημάδια που θα σε οδηγήσουν πίσω από την επίσημη ιστορία. Στην απόκρυφη περιοχή, στα γεγονότα και στις πράξεις εκείνες που δεν φωτίστηκαν και έμειναν στο σκοτάδι. Ας μη ξεχνάμε ότι η ιστορία γράφεται από τους νικητές και ότι οι ηττημένοι πάντα προσπαθούν να δικαιολογήσουν την πτώση τους με ηρωικά κατορθώματα και αγιοποιήσεις. Ο συγγραφέας λοιπόν έχει τη δυνατότητα να μιλήσει για όλα αυτά και νομίζω ότι αξίζει τον κόπο να το κάνει. Να καταθέσει τη δική του ματιά για τα πράγματα. Να φέρει κάτι νέο. Αλλιώς δεν έχει λόγο να γράψει ένα ακόμη ιστορικό μυθιστόρημα πάνω στα καθιερωμένα. Βεβαίως όλα αυτά είναι υποκειμενικά. Αλλά μήπως και η επίσημη ιστορία δεν είναι άκρως υποκειμενική;»

Διαβάζοντας κανείς το μυθιστόρημά σας δύσκολα θα υποπτευόταν ότι διαθέτετε και πτυχή που σας συνδέει με το διαδίκτυο και τα blogs. Εκεί μάλιστα μοιράζεστε τη συγγραφική πράξη εν προόδω. Τι σας κινεί το ενδιαφέρον σ’ αυτή τη διαδικασία;

«Όσο με έλκει το παρελθόν τόσο με διεγείρει η σύγχρονη τεχνολογία. Και φυσικά το διαδίκτυο που είναι μια επανάσταση της σύγχρονης εποχής στην πληροφόρηση και στην επικοινωνία. Βρίσκεσαι συνεχώς σε επαφή με άλλους ανθρώπους που έχουν κοινά ενδιαφέροντα και χωρίς το διαδίκτυο δεν θα μπορούσες να τους βρεις. Δουλεύοντας στον «αέρα» του διαδικτύου έχω την αίσθηση της άμεσης ανταπόκρισης. Δοκιμάζω καινούρια πράγματα εκεί και παίρνω σχόλια. Τώρα πλέον έχω αρχίσει τα καινούρια μου κείμενα να τα γράφω έτσι. Με συντροφιά. Δεν μπορώ από τώρα να ξέρω τι θα βγει. Πειραματίζομαι.»

«Τι είναι η αναμονή; Όταν περιμένεις κάτι να έρθει που νομίζεις ότι το ξέρεις και συγχρόνως επίσης ξέρεις ότι σίγουρα θα έρθει. Αλλά για κάποιο λόγο αργεί. Και σε τυραννά!» γράφετε κάπου στο blog. Στην «Ιερή παγίδα» υπάρχει πάντα μετέωρη η αίσθηση αναμονής –τι είδους όμως είναι η αναμονή αυτή;

«Είναι η αναμονή ενός πολύ σημαντικού γεγονότος στη ζωή του ήρωά μου. Η πραγματοποίηση μιας υπόσχεσης που του έδωσαν. Μοιάζει με θρίλερ καθώς ο Ιάκωβος περιμένει να γίνουν στ’ αλήθεια όλα αυτά που του υποσχέθηκαν κι όμως αργούν και τη θέση τους παίρνουν τα αντίθετα. Εκείνος ωστόσο περιμένει. Την αποδοχή, τον έρωτα, την εκπλήρωση των ονείρων του, την ευτυχία, όπως όλοι μας. Μόνο που περιμένοντας πέφτει στην παγίδα αυτών που κινούν τα νήματα της εξουσίας και ή άλωση της Κωνσταντινούπολης περνά στην κυριολεξία πάνω απ’ το κορμί και την ψυχή του. Έτσι λειτουργεί νομίζω πάντα η αναμονή. Περιμένοντας ξεχνάς γιατί περίμενες, κι όταν έρθει, πολλές φορές δεν το αναγνωρίζεις και το αφήνεις απλώς να προσπεράσει. Η αναμονή μπορεί να σε σκοτώσει, αλλά μπορεί να είναι και αυτή που σε κρατάει στη ζωή.»

ΧΡΥΣΑ ΝΑΝΟΥ

(Δημοσιεύτηκε στον «Αγγελιοφόρο» 17.3.2007)

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ 4.

ΛΕΙΑ ΒΙΤΑΛΗ

Η ΣΥΝΤΑΓΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ
ΕΙΝΑΙ Η ΑΛΗΘΕΙΑ

Πολυγραφότατη και πολυβραβευμένη η Λεία Βιτάλη επανέρχεται στο λογοτεχνικό προσκήνιο με την «Ιερή Παγίδα», ένα μυθιστόρημα που εκτυλίσσεται στην Κωνσταντινούπολη και την Αδριανούπολη στους καιρούς της Άλωσης. Η συγγραφέας μιλάει στο «HEART» για την τέχνη της, τον πολιτισμό και την πολιτική.

Οι οικογενειακές σας ρίζες βρίσκονται στην Κωνσταντινούπολη. Στην «Ιερή Παγίδα» γράφετε για την Πόλη και την Αλωση. Είναι, άραγε, αυτό το βιβλίο ένας νόστος;

« Κάτι περισσότερο, θα έλεγα. Μια βουτιά στο παρελθόν που μας έχει διαμορφώσει. Γιατί αυτό πιστεύω ότι είναι η ιστορία. Ένα σύνολο από αιτίες που μας οδήγησαν μέχρις εδώ. Και φυσικά θεωρώ την άλωση κορυφαίο γεγονός, όχι μόνο των Βαλκανίων, αλλά και της Δύσης γενικότερα.»

Το Βυζάντιο σαν εποχή σας διευκολύνει να μιλήσετε για το σήμερα;

«Ακριβώς. Ήθελα να μιλήσω για το σήμερα. Αλλά τα γεγονότα της επικαιρότητας είναι ένα καυτό υλικό που σε αναγκάζει να βρίσκεσαι εν θερμώ όταν θέλεις να μιλήσεις γι’ αυτά. Δηλαδή για τον πόλεμο, για την ήττα των αδύναμων, για την απληστία των δυνατών, για την εκμετάλλευση, για τον θάνατο των ανυπαίτιων. Η εποχή του Βυζαντίου είναι μια σκοτεινή εποχή σαν τη δική μας και τα εμπεριέχει όλ’ αυτά. Μιλώντας για τότε είναι σαν να μιλάς για τώρα. Βλέπεις ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται και ίσως αυτή την επανάληψη να μη μπορέσουμε να τη σταματήσουμε ποτέ. Το γεγονός ότι η Κωνσταντινούπολη είναι ο τόπος της καταγωγής μου με έκανε να γυροφέρνω εκεί τα τελευταία χρόνια ψάχνοντας τις ρίζες μου. Εκεί λοιπόν συναντήθηκα με έναν ήρωα που δεν είπε γι’ αυτόν πολλά η επίσημη ιστορία. Τον μικρότερο γιο του τελευταίου πρωθυπουργού του Βυζαντίου, τον Ιάκωβο Νοταρά, για τον οποίον άλλοι λένε ότι τον σκότωσε ο Μωάμεθ ο Πορθητής μετά την άλωση κι άλλοι ότι τον απήγαγε στο χαρέμι του νιώθοντας γι’ αυτόν ερωτική έλξη. Δίνω λοιπόν μια διαφορετική εκδοχή της ιστορίας εκείνων των χρόνων μέσα από τη ζωή αυτού του δεκατετράχρονου πρίγκιπα, που η άλωση πέρασε στην κυριολεξία από το κορμί και την ψυχή του. Γι αυτό το βιβλίο δούλεψα 11 χρόνια. Δεν ξέρω αν έγραψα ένα καλό, όπως λένε, βιβλίο, αλλά, θέλω να πιστεύω, ότι βγήκα απ’ αυτό λιγάκι πιο σοφή.»

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΒΟΥΛΗΣΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Συμμερίζεστε την άποψη ότι πρέπει να διαγράψουμε ό,τι «ξύνει πληγές» στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας; Ή, για να το θέσω διαφορετικά, είναι δυνατόν και υπό ποιες προϋποθέσεις η γνώση της Ιστορίας να ενώσει;

« Έχουμε υποχρέωση, πιστεύω, να κοιτάξουμε κατάματα το κοινό μας παρελθόν, τις πληγές μας που λέτε, και να αναρωτηθούμε για τους ενόχους. Είναι γνωστό πλέον ότι η διδασκαλία της ιστορίας έχει σκοπό, όχι τη γνώση, αλλά, κατά κάποιον τρόπο, τον υποδαυλισμό των αντιθέσεων μεταξύ των λαών δημιουργώντας εθνικούς ήρωες. Ωστόσο, για να είμαι ειλικρινής, δεν πιστεύω ότι η γνώση της ιστορίας και μόνον είναι ικανή να ενώσει. Χρειάζεται πολιτική βούληση και εκπαίδευση χρόνων.»

Ποια καινούρια, ή όχι τόσο γνωστά ιστορικά στοιχεία κομίζετε με το μυθιστόρημά σας;

«Κατά τη γνώμη μου το καινούριο ιστορικό μυθιστόρημα δεν έχει λόγο ύπαρξης αν δεν φέρνει στο φως νέα στοιχεία. Ή τουλάχιστον μια άλλη άποψη. Στην «Ιερή Παγίδα» υπάρχουν νέα στοιχεία καθώς και μια νέα οπτική της άλωσης, του ρόλου του κλήρου και των αρχόντων, του πάπα και της ταυτότητας των Ελλήνων. Δεν τα ανακάλυψα προσωπικά, δεν είμαι ιστορικός, αλλά τα καταθέτω σαν άποψη στους αναγνώστες μου μέσα από μια αφήγηση σαν παραμύθι.»

Το ιστορικό μυθιστόρημα μπορεί να διδάξει Ιστορία;

«Δεν θα έλεγα ότι αυτός είναι ο στόχος. Αλλά σίγουρα δίνει ερεθίσματα για να σκύψεις πάνω στην ιστορία. Και το κυριότερο είναι, πιστεύω, ότι μπορεί να διευρύνει τους ορίζοντες της κρίσης του αναγνώστη. Το διάβασμα σημαντικών βιβλίων έτσι κι αλλιώς διευρύνει την κρίση. Κόντρα στην ισοπέδωση και τον σκοταδισμό των «τυποποιημένων» απόψεων.»

ΡΟΚ ΚΑΙ ΛΑΓΝΕΙΑ

Με ποιο μουσικό θέμα θα συνδυάζατε την ανάγνωση της «Ιερής Παγίδας»;

«Με το “Harem” της Sarah Brightman αλλά και τους Γρηγοριανούς Ύμνους από τη λειτουργία της Αγίας Παρασκευής, με το “Magic Carpet Ride” των Bedlam αλλά και το “Earth upon Earth” των Μediaeval Baebes και ό,τι άλλο συνδυάζει μυστικοπάθεια, λαγνεία και ροκ.»

Τι είναι για σας η τέχνη της γραφής;

«Η τέχνη να απελευθερώνεις τα φαντάσματα του υπογείου. Για να δουλέψει ο συγγραφέας, ακόμη και ένα ιστορικό μυθιστόρημα, χρησιμοποιεί κομμάτια του εαυτού του. Αν ο συγγραφέας ακολουθεί… το ένστικτό του, κάνει πάντα το καλύτερο που μπορεί. Όσο πιο αληθινό, τόσο πιο εκρηκτικό το μείγμα πραγματικότητας και μυθοπλασίας. Και τόσο πιο αληθοφανές. Αλλά χρειάζεται τόλμη από πλευράς του συγγραφέα. Να είναι έτοιμος γι’ αυτό «σαν από καιρό». Φυσικά είναι επώδυνο. Αλλά και λυτρωτικό. Στα μαθήματα δημιουργικής γραφής, που κάνω κατά καιρούς, η πρώτη άσκηση που δίνω έχει να κάνει με μια βουτιά στον εαυτό μας.»

Με ποιους τρόπους, πέραν του έργου του, δύναται ο άνθρωπος των Γραμμάτων να αντισταθεί στην ομοτροπία, στην ευτέλεια και στην ακαλαισθησία που κυριαρχούν, αν μη τι άλλο σε επίπεδο εντυπώσεων;

«Μα ο άνθρωπος των Γραμμάτων, κύριε Χρονόπουλε, δεν παύει να είναι άνθρωπος. Και γράφει πάντα αυτό που πιστεύει. Αν αυτό που πιστεύει έχει να κάνει με την αντίστασή του στην ευτέλεια και την υποκρισία και όλα αυτά που αναφέρετε, θα τα έχει ήδη κάνει πράξη στη ζωή του. Ο συγγραφέας είναι ο ίδιος ο άνθρωπος που ανιχνεύεται στα γραπτά του. Ακόμη και αν υποκρίνεται το αντίθετο.»

Υπάρχει για τη λογοτεχνία «συνταγή επιτυχίας»;

«Η μόνη συνταγή που μπορώ να δώσω έχει ένα υλικό αλλά πολύ από αυτό. Αλήθεια! Όσο περισσότερη αλήθεια σηκώνει. Ακόμη και αν γράφεις δοκίμιο φιλοσοφίας ή «άρλεκιν» ή αλήθεια, η προσωπική αλήθεια εννοώ, θα το απογειώσει. Αλλά για να είμαστε και ρεαλιστές, μετά υπεισέρχεται και ο παράγων της αγοράς. Εκεί σηκώνω τα χέρια ψηλά. Οι νόμοι του μάρτεκινγκ είναι… κινέζικα. Έτσι κι αλλιώς προσωπικά ζούσα, ζω και θα ζω σ’ έναν κόσμο πέρα για πέρα αληθινό. Της φαντασίας!»

ΦΩΤΗΣ ΧΡΟΝΟΠΟΥΛΟΣ

(Δημοσιεύτηκε στο HEART του Ελεύθερου Τύπου)

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ 2.

Μυθιστορήματα, διηγήματα, παραμύθια, θεατρικά έργα, σενάρια για τον κινηματογράφο, την τηλεόραση, τη διαφήμιση. Σίγουρα τίποτα δεν σταματά τη συγγραφική ορμή της. Πνεύμα ανήσυχο. Διαρκώς περίεργη ταξιδεύει από το παρόν στο παρελθόν και φυλάει τα βραβεία της χωρίς έπαρση μόνο σαν ενθύμια του ταξιδιού. Η Λεία Βιτάλη επιστρέφει με ένα βιβλίο που τη συνδέει με τον τόπο καταγωγής της αλλά και με την ιστορική μνήμη. Σε εποχές που παράξενα μυρίζουν σκουριά και η ιστορία μπαίνει στο κρεβάτι του Προκρούστη η Λεία Βιτάλη μυθιστορεί με φόντο την άλωση της Κωνσταντινούπολης στο μυθιστόρημά της «Ιερή Παγίδα».

Λεία Βιτάλη/Συγγραφέας

Οι «ήρωες» και οι «αγιοποιήσεις» συντηρούν τις αφορμές για πολέμους

-Γιατί επιλέξατε το Βυζάντιο και την περίοδο της Άλωσης ως πλαίσιο για το νέο σας μυθιστόρημα;
«Προσπάθησα αλλά δεν κατόρθωσα να αντισταθώ στη γοητεία του Βυζαντίου για άλλη μια φορά. Είναι μια εποχή σκοτεινή, δαιμονική, απόρθητη ακόμη. Ιδιαίτερα η άλωση της Κωνσταντινούπολης έχει άπειρα σκοτεινά σημεία και προσφέρεται για εξερεύνηση. Σημεία που μοιάζουν με τη δική μας εποχή. Η βία, ο πόλεμος, η διάθεση για παγκόσμια κυριαρχία, ο θρησκευτικός φανατισμός, οι ίντριγκες, οι ένοχοι κρυφοί έρωτες ποτίζουν κάθε σελίδα αυτής της ιστορικής περιόδου. Η αρχή έγινε όταν προσπάθησα να βρω τις ρίζες μου κι άρχισα να «ταξιδεύω» προς τα πίσω στο χρόνο. Εκεί συνάντησα έναν ήρωα που δεν έχει μιλήσει αρκετά γι’ αυτόν η επίσημη ιστορία. Είναι ο δεκατετράχρονος γιος του τελευταίου πρωθυπουργού του Βυζαντίου, ο Ιάκωβος Νοταράς. Μια συγκλονιστική μορφή που μέσα από την εφηβική του αθωότητα και ορμή διαμόρφωσε κατά κάποιον τρόπο ένα κομμάτι της ιστορίας της άλωσης. Οι ιστορικοί της εποχής διίστανται. Άλλοι λένε ότι ο Μωάμεθ ο πορθητής τον σκότωσε μετά την άλωση. Και άλλοι ότι τον ερωτεύθηκε παράφορα και τον απήγαγε στο χαρέμι του. Ακολούθησα τη δεύτερη εκδοχή, όχι αυθαίρετα, αλλά διότι αργότερα η ιστορία τον βρίσκει εν ενεργεία στη Βενετία. Μέσα από την ιστορία αυτού του έφηβου παρακολουθώ την ιστορία της εποχής. Αν θέλετε είναι μια άλλη εκδοχή.»
-Πόση σημασία έχει το ταξίδι στην ιστορία; Προσφέρει αυτογνωσία; Γνώση; Δύναμη; Ή τι άλλο;
«Όλα αυτά που λέτε αλλά και κάτι ακόμη εξ ίσου σημαντικό. Τη συνειδητοποίηση της συνέχειάς μας μέσα στον χρόνο. Είμαστε αυτό που είμαστε εξ αιτίας των επιλογών εκείνων. Και οι επιλογές οι δικές μας θα διαμορφώσουν τον αυριανό κόσμο.»
-Συνήθως όταν γράφετε αγαπάτε να ακροβατείτε ανάμεσα στην πραγματικότητα και τον σουρεαλισμό. Πως εκφράζεται αυτή σας η … διάθεση σε ένα μυθιστόρημα σε ιστορικό φόντο;
«Μα κάνει την ιστορία να μοιάζει με παραμύθι! Κοιτάξτε, δεν με εκφράζουν τα στεγνά γεγονότα και οι αναλύσεις. Γράφω μυθιστόρημα. Που σημαίνει ότι επινοώ μια πραγματικότητα και κινούμαι χαλαρά μέσα σ’ αυτήν με τη φαντασία μου. Έτσι μπορώ να εκφράσω τις αλήθειες μου καλύτερα. Συμπληρώνω αν θέλετε τα κενά της ιστορίας με τη μυθοπλασία χωρίς ωστόσο να παραποιώ ό,τι έχω ανασύρει από τις ιστορικές πηγές. Τώρα που το εκφράζω αυτό, μου φαίνεται απίστευτο, αλλά τη στιγμή που το δημιουργώ είναι κάτι απόλυτα φυσικό.»
-Βάζετε μια γυναίκα να αφηγείται την ιστορία και γενικότερα η γυναίκα έχει έναν ξεχωριστό ρόλο στο έργο σας. Αυτό συμβαίνει επειδή: Εκτιμάται το ρόλο που παίζει η γυναίκα; Θέλετε να επιβάλετε τη γυναίκα σε έναν ανδρικό κόσμο; Εκφράζεται μια ευχή να παίζει η γυναίκα ρόλο;
«Η αφηγήτριά μου είναι μια έφηβη που διηγείται την ιστορία του αδελφού της με την αφοπλιστική αφέλεια της ηλικίας της. Νομίζω ότι η επιλογή να διηγηθεί αυτό το κορίτσι την ιστορία δίνει στη διήγηση αυτό που λέτε σουρεαλιστικό. Με τον ιδιαίτερο ανάλαφρο τρόπο της μιλάει για τα πιο βίαια και οδυνηρά γεγονότα που σημάδεψαν τον πρωταγωνιστή. Την απαγωγή του, τον βιασμό του, τον ευνουχισμό του, τον έρωτά του για τη γυναίκα του αδελφού του, τη μυστική ζωή του σ’ ένα καταγώγιο της Βενετίας, και όλα τα άλλα γεγονότα που σφράγισαν τη ζωή του. Δεν προσπάθησα να επιβάλω μια γυναίκα στην ιστορία μου, η ιστορία μου επέβαλε αυτό που της ταίριαζε καλύτερα. Μπορεί να είναι μια ασυνήθιστη αφήγηση αλλά προσωπικά με γοήτευσε και της παραδόθηκα άνευ όρων. Ποιος είπε άλλωστε ότι οι γυναίκες δεν έχουν τον ρόλο τους στην ιστορία;»
-Σήμερα που τόσο έντονη έγινε η συζήτηση για το βιβλίο της ιστορίας της 6ης τάξης του δημοτικού θεωρείτε ότι αντέχει το … περιβάλλον, ένα βιβλίο που δεν καθαγιάζει, δεν απολυτοποιεί, δεν βάζει σε βάθρο τα γεγονότα και τα ιστορικά πρόσωπα;
«Στην εποχή μας θα έλεγε κανείς ότι δεν ταιριάζει ο σκοταδισμός. Υφίσταται βεβαίως αλλά η ίδια η εποχή τείνει να τον αποβάλει. Τουλάχιστον ένα μέρος των συνανθρώπων μας. Προσωπικά δεν πιστεύω στους «ήρωες», θεωρώ ότι οι αγιοποιήσεις απομακρύνουν τους λαούς και συντηρούν τις αφορμές για πολέμους. Από τη μια είναι πλούτος για έναν λαό να έχει θρύλους και μύθους, από την άλλη η ιστορία απέδειξε ότι δεν μπορούμε να επιβιώσουμε μ’ αυτά. Η παγκόσμια ειρήνη απαιτεί τη σύγκλιση των λαών και την άμβλυνση των διαφορών τους. Δεν πιστεύω ότι προσφέρει τίποτα πλέον η συντήρηση του μύθου για το «κρυφό σχολειό» των παπάδων. Χωρίς αυτό να σημαίνει βεβαίως ότι πρέπει να φτάνουμε στο άλλο άκρο, δηλαδή να ξεχάσουμε τις αιτίες που οδήγησαν π.χ. στη μικρασιατική καταστροφή.»
-Τι ρόλο παίζουν ή επιθυμείτε να παίζουν τα ιστορικά μυθιστορήματα; Να «διορθώνουν» τις ιστορικές ανακρίβειες; Να δούνε την ιστορία από μια σκοπιά πιο ανθρώπινη; Να φωτίσουν όψεις και να αναδείξουν γεγονότα και ανθρώπους; Να κάνουν πιο ενδιαφέρουσα την «κλασική» ιστορία;
«Ξέρετε, πιστεύω ότι το ιστορικό μυθιστόρημα σήμερα δεν έχει λόγο ύπαρξης αν δεν έχει κάτι διαφορετικό ή κάτι νέο να πει. Αν θέλετε μια διαφορετική εκδοχή, έστω και αιρετική. Η αμφισβήτηση προωθεί δημιουργικό διάλογο, δεν είναι; Προσωπικά βλέπω το ιστορικό μυθιστόρημα ανθρωποκεντρικά. Πρωταγωνιστές είναι οι άνθρωποι και όχι τα γεγονότα. Πρωταγωνιστής στην «Ιερή Παγίδα» είναι ο Ιάκωβος και όχι η άλωση. Αυτό αυτομάτως αλλάζει την οπτική γωνία. Συμπληρώνει τα κενά της επίσημης ιστορίας. Ο συγγραφέας αυτό μπορεί να το κάνει διότι δεν έχει τον ανασταλτικό παράγοντα της «αντικειμενικότητας» που έχει ο ιστορικός. Μ’ αρέσει η ιστορία, ο,τιδήποτε μυρίζει ανθρώπινη περιπέτεια. Κι αν θέλετε στο βάθος δεν πιστεύω στην αντικειμενικότητα. Είναι κι αυτή ένας μύθος.»
-Τι έρευνες κάνατε πριν γράψετε την «Ιερή Παγίδα»;
«Μπορώ να πω ότι απέκτησα μια ολόκληρη βιβλιοθήκη με βιβλία που αφορούν το Βυζάντιο και ιδιαίτερα την εποχή της άλωσης, λίγο πριν από αυτήν και λίγο μετά. Μου πήρε η έρευνα γύρω στα 6 χρόνια. Κι άλλα τόσα η συγγραφή του βιβλίου. Δεν πιστεύω ότι θα μπορέσω να ξαναδουλέψω με τέτοιο τρόπο. Ήταν εξουθενωτικό. Αλλά και φοβερά γοητευτικό. Μοιάζει σα να γνώρισα στ’ αλήθεια από κοντά όλους αυτούς τους ανθρώπους που πέρασε από πάνω τους η άλωση. Τον Ιάκωβο, την Ιουστίνη, τον ίδιο τον Μωάμεθ, τον αμφιλεγόμενο Γεννάδιο.»
-Επόμενο ταξίδι γραφής. Τι να περιμένουμε. Μια ακόμα περιπέτεια στο χώρο της ιστορίας ή …;
«Έχω ήδη ξεκινήσει κάτι καινούριο που αφορά τη σύγχρονη εποχή. Μάλιστα το γράφω στο μπλογκ μου στον αέρα. Μπορεί ο καθένα να μπει στο www.leiavitali.blogspot.com και να το δει, να σχολιάσει ή να προτείνει. Ξέρετε όσο με συναρπάζει το παρελθόν και οι βουτιές στον χρόνο, τόσο με διεγείρει η σύγχρονη τεχνολογία. Αντιφατικό; Πιθανώς, αλλά αυτές οι αντιφάσεις είναι μέρος της ζωής και της τέχνης ενός συγγραφέα.»

ΤΕΑ ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΟΥ
(Δημοσιεύτηκε στην Ημερησία στις 5.4.07)

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ 1.

Η Λεία Βιτάλη και το νέο ιστορικό της μυθιστόρημα «Ιερή παγίδα»

«Το Βυζάντιο δεν ήταν μια ηρωική εποχή»

Το Βυζάντιο και η Αλωση είναι το θέμα του νέου μυθιστορήματος της Λείας Βιτάλη με τίτλο «Ιερή παγίδα - Το απόκρυφο χρονικό της Κωνσταντινούπολης» (εκδ. Πατάκη). Είναι το δεύτερο ιστορικό μυθιστόρημα της Βιτάλη μετά «Το παραμύθι του Μεγάλου Φόβου» (εκδ. Καστανιώτη). Ξεκίνησε το 1970 με μια μικρή ποιητική συλλογή για να ακολουθήσουν τα μυθιστορήματα: «Αννα Χ» (εκδ. Οδυσσέας), «Η κοιλιά της μεταφράστριας» (εκδ. Εξάντας), το αφήγημα «Εκείνος που τον έλεγαν Μείνε» και οι συλλογές διηγημάτων «Η Μυρωδιά του Μαύρου» (εκδ. Εξάντας) και «Σκοτεινές Μητέρες» (εκδ. Πατάκη). Παράλληλα ασχολείται με τη συγγραφή θεατρικών έργων: «Ευάννα», «Τζιν Φιζ», «Ροστμπίφ» (κρατικό βραβείο 1993, που πρωτοπαρουσιάστηκε στο Λονδίνο), «Θηρία στην Αποθήκη», «Γεύμα» (κρατικό βραβείο 1998, που πρωτοπαρουσιάστηκε στη Θεατρική Σκηνή), «Μεγάλο παιχνίδι» (επίσης στη Θεατρική Σκηνή) και το «Addio del passato» (παίχτηκε στο θέατρο «Εμπρός»). Και πάμε στην «Ιερή παγίδα»:

- Είναι η δεύτερη φορά που καταπιάνεστε με το ιστορικό μυθιστόρημα. Ποιος ο λόγος;
«Η ιστορία υπάρχει μέσα μας. Είναι εκείνο το παρελθόν που μας διαμορφώνει σαν κοινωνίες αλλά και, σε μεγάλο ποσοστό, σαν ανθρώπους. Ωστόσο, θα έλεγα, ότι στην πραγματικότητα δεν γράφω ιστορικό μυθιστόρημα με την τρέχουσα έννοια του όρου, δηλαδή το είδος που έχει κληροδοτήσει σε μας ο 19ος αιώνας κι ακόμη το βλέπουμε να υιοθετείται από σύγχρονους συγγραφείς. Γι' αυτό και προσωπικά δεν το ονομάζω ιστορικό. Γράφω μυθιστόρημα που αναφέρεται σε μια εποχή του παρελθόντος και ψάχνω τις αιτίες που μας έχει διαμορφώσει σ' αυτό που είμαστε τώρα. Προσπαθώ γράφοντας να βιώσω την ατμόσφαιρα και την ιδιαιτερότητα της εποχής, ώστε τα συμβάντα να προκύπτουν από τις πράξεις των ηρώων μου, να μη μένω σε μια στεγνή καταγραφή γεγονότων και σε κάποιο ψυχογράφημα των ιστορικών προσώπων».

Η Αλωση αλλιώς

- Γιατί ωστόσο το Βυζάντιο και η Αλωση της Κωνσταντινούπολης;
«Θεωρώ ότι το Βυζάντιο ήταν μια εξίσου σκοτεινή εποχή με τη δική μας. Δεν ήταν μια ηρωική εποχή. Τουλάχιστον για τη Δύση. Εχει ομοιότητες με τη σημερινή. Αυτό βοηθάει όταν θέλει κανείς να μιλήσει για το σήμερα "εν ψυχρώ". Βλέπετε το "εν θερμώ" στη λογοτεχνία δεν είναι και τόσο καλός σύμβουλος. Μπορεί να σε οδηγήσει σε μελλοδραματισμούς που θα σε εξοστρακίσουν απ' τον στόχο σου. Ο πόλεμος, η ήττα, η εκμετάλλευση των αδύναμων, η απληστία των δυνατών, ο φανατικός σκοταδισμός της Εκκλησίας, ο φόβος και η τρομοκρατία του κυριαρχούν και σήμερα όπως και τότε. Αλλά το περίεργο είναι ότι δεν το διάλεξα εγώ το Βυζάντιο. Εκείνο ήρθε και με βρήκε καθώς προσπαθούσα να βρω τις ρίζες μου και τις αιτίες που με ξερίζωσαν. Ξέρετε η καταγωγή μου είναι από την Κωνσταντινούπολη και αυτό ήταν που με έκανε να προχωρήσω ερευνώντας εκείνα τα μέρη. Ετσι, γλιστρώντας όλο και πιο βαθιά στο παρελθόν έφτασα στην Αλωση, την οποία θεωρώ κορυφαίο γεγονός για τα Βαλκάνια αλλά και για τη Δύση γενικότερα.
- Ακόμη ένα βιβλίο για την Αλωση λοιπόν;
«Είναι ένα βιβλίο για την Αλωση από μια όμως εντελώς διαφορετική οπτική. Στα έντεκα χρόνια της έρευνάς μου ανακάλυψα ότι τα πράγματα δεν ήταν έτσι ακριβώς όπως τα είχαμε μάθει. Δεν ήταν ηρωικά, ούτε γεμάτα πατριωτικές αυτοθυσίες, όπως μας λένε τα σχολικά ή άλλα εγχειρίδια. Βλέπετε το παρελθόν είναι εύπλαστο. Μπορεί ο καθένας να το διαμορφώσει σύμφωνα με τους στόχους του. Να το διαστρεβλώσει. Κι εκείνο δεν έχει τη δύναμη να διαμαρτυρηθεί. Δεν μπορώ να ξέρω αν έχω γράψει ένα καλό βιβλίο. Ξέρω όμως ότι έχω γίνει λίγο πιο σοφή μετά από αυτό».
-Τι σήμαινε σε δουλειά αυτό το βιβλίο;
«Είναι μεγάλη ιστορία. Ξεκίνησα από μια μικρής έκτασης επικοινωνία που είχα με τον αείμνηστο βυζαντινολόγο σερ Στίβεν Ράνσιμαν, που μου έδωσε τις πρώτες κατευθύνσεις. Μετά γέμισε το γραφείο μου βιβλία και papers από γνωστούς Ελληνες βυζαντινολόγους αλλά και ξένους, με αποσπάσματα από τα αρχεία της Βενετίας και τουρκικές αλλά και διεθνείς εκδοχές της ιστορίας. Διάβαζα με μανία προσπαθώντας να μπω στο κλίμα της εποχής. Ηταν συναρπαστικό. Αλλά και συγχρόνως τρομακτικό, καθώς ένιωθα ότι βάδιζα σε ναρκοπέδιο. Μετά προσπάθησα να ξεχάσω τις πηγές κι όλο αυτό το υλικό μεταπλάστηκε στη δική μου ιστορία».
-Πώς προέκυψε ο κεντρικός ήρωας;
«Αναπάντεχα, όπως συμβαίνουν όλα τα συναρπαστικά στη ζωή μας. Ετσι συναντήθηκα με το μικρότερο γιο του τελευταίου πρωθυπουργού του Βυζαντίου, τον Ιάκωβο Νοταρά, ένα δεκατετράχρονο πανέμορφο αγόρι, που η ιστορία του είναι η ίδια η ιστορία της Αλωσης, καθώς πέρασε στην κυριολεξία πάνω από το κορμί και την ψυχή του. Είναι ένα πραγματικό πρόσωπο που ελάχιστα έχει μιλήσει γι' αυτό η επίσημη ιστορία. Οι ιστορικοί της Αλωσης διχάζονται σχετικά με τη ζωή του. Αλλοι λένε ότι ο Μωάμεθ ο Πορθητής τον έσφαξε μετά την Αλωση κι άλλοι ότι τον ερωτεύτηκε τρελά και τον απήγαγε στο χαρέμι του. Διάλεξα αυτή την εκδοχή καθώς η ιστορία τον ξαναβρίσκει πολύ αργότερα ζωντανό στη Βενετία. Στον εμφύλιο πόλεμο, που παραλίγο να ξεσπάσει πριν από την επίθεση του Μωάμεθ μέσα στην Κωνσταντινούπολη, τον βρίσκουμε να ονειρεύεται την άλωση για να κερδίσει την εξουσία, μόνο που μετά πέφτει μέσα στην παγίδα που έχει στήσει ο κλήρος και αργότερα, στο χαρέμι, υφίσταται τον έρωτα αλλά και τη βαναυσότητα του σουλτάνου και των άγραφων νόμων του Ισλάμ. Η ιστορία μου βέβαια δεν σταματά εκεί, ας μη τη διηγηθούμε όμως όλη».
-Τι προβλήματα αντιμετωπίζει ένας συγγραφέας μετά την έκδοση του βιβλίου του;
«Τώρα μου βάζετε μια καυτή πατάτα στο χέρι. Δυστυχώς το βιβλίο είναι πνευματικό έργο όσο γράφεται και όσο βρίσκεται στα χέρια των αναγνωστών του. Στο ενδιάμεσο στάδιο αυτό το έργο είναι απλώς ένα "προϊόν". Και σαν προϊόν πρέπει να βγει στην αγορά. Που σημαίνει να γνωστοποιηθεί στο κοινό. Κι εκεί αρχίζουν τα δύσκολα. Οι νόμοι της αγοράς είναι σκληροί. Εχει τρομάξει το μάτι μου. Εχεις αναλωθεί μήνες ή μερικές φορές και χρόνια για να γράψεις ένα βιβλίο -η "Ιερή Παγίδα" μου πήρε πέντε χρόνια για να γραφτεί, χώρια την έρευνα- και ξαφνικά ανακαλύπτεις ότι πρέπει να μοχθήσεις εξίσου για να έχεις ένα μικρό μερίδιο, μερικές αράδες στον Τύπο που θα ενημερώσουν τους υποψήφιους αναγνώστες ότι υπάρχει. Πολλές φορές ο συγγραφέας φτάνει στο σημείο να εκλιπαρεί για τρεις αράδες. Είναι ταπεινωτικό. Αλλά έτσι είναι. Δεν ξέρω τι φταίει. Ισως τα βιβλία που εκδίδονται είναι πάρα πολλά. Περισσότερα από όσα μπορούν να δημοσιευθούν ή περισσότερα από όσα μπορούν να διαβαστούν. Και υπάρχει πάντα η πιθανότητα να χαθούν κάποια βιβλία που αξίζει να διαβαστούν».
- Πώς βλέπετε την ελληνική αγορά του βιβλίου;
«Πολλά βιβλία, λίγοι αναγνώστες. Από τις έρευνες ωστόσο έχει διαπιστωθεί μια μικρή αύξηση που τη χρωστάμε στο γυναικείο αναγνωστικό κοινό. Αυτό έχει δύο πλευρές. Την καλή, γιατί μπαίνουν οι γυναίκες στο παιχνίδι, και την άλλη, που πολλές φορές οδηγεί συγγραφείς να γράφουν έχοντας στο μυαλό τους "αυτά που θέλουν οι γυναίκες". Σίγουρα βλέπουμε βιβλία που είναι γραμμένα με τη συνταγή της γρήγορης πώλησης σύμφωνα με τους νόμους της αγοράς. Αυτό δεν είναι κατ' ανάγκην κακό αν πιστεύουμε ότι... διαβάζοντας έρχεται η όρεξη. Εκείνο που πιστεύω ότι θα βοηθούσε τη λογοτεχνία μας θα ήταν η έξοδός της στο εξωτερικό. Υπάρχουν θαυμάσια βιβλία πλέον που μπορούν να ταξιδέψουν και να "υπερασπιστούν" το σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό. Αλλά χρειάζονται χρήματα για μεταφράσεις. Πώς θα εκδώσουν έξω αν δεν ξέρουν τι έχεις γράψει; Μέχρι στιγμής τα πράγματα είναι στα χέρια των εκδοτών που προσπαθούν και στων ίδιων των συγγραφέων που αυτοχρηματοδοτούν τις μεταφράσεις τους. Οσοι μπορούν βέβαια. Οι άλλοι; Εδώ χρειάζεται η πολιτική του βιβλίου και οι επιχορηγήσεις. Το ίδιο με τα ελάχιστα ελληνικά θεατρικά έργα που έχουν παιχτεί στο εξωτερικό. Το έχω ζήσει μ' ένα έργο μου που ανέβηκε στο Λονδίνο. Δεν έχουν συνέχεια. Γιατί δεν τα στήριξε κανείς από εδώ. Ενώ τα ξένα έργα και βιβλία τα στηρίζουν οι δικοί τους πολιτιστικοί οργανισμοί».
- Θέατρο ή πεζό; Πού χωράτε περισσότερο;
«Εκεί που με πάει το θέμα μου και οι ήρωές μου. Αφήνομαι εντελώς να με οδηγούν. Δεν τους αντιστέκομαι γιατί ξέρω ότι θα με εκδικηθούν με τον τρόπο τους. Οι ήρωες της μυθοπλασίας είναι πολύ πιο δυνατοί από τους συγγραφείς τους. Ερχονται από τα πιο σκοτεινά βάθη μας και, για να καταφέρουν να βγουν στο φως, έχουν ματώσει σπάζοντας σκληρά όρια και διαρρηγνύοντας ταμπού και αντιστάσεις μεγατόνων. Ε, έπειτα από τέτοια μάχη τούς αφήνω την ελευθερία να κυβερνήσουν».

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΚΙΩΝΗΣ

(Δημοσιεύθηκε στην ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ - 26/02/2007)